Lessons IV : Những chức năng Đối Tượng mới của VB.NET (phần I)

Bài 4 ZZZZZZZ

Những chức năng Đối Tượng mới của VB.NET (phần I)

V B.NET khắc phục những giới hạn về Đối Tượng (Object-Oriented) của VB6 và mang đến cho ta một ngôn ngữ lập trình hoàn toàn Object-Oriented (OO). Gần như mọi thứ trong VB.NET đều liên hệ với Object. Nếu bạn còn mới với lập trình theo hướng đối tượng (Object Oriented Programming) thì phần giải thích sau đây sẽ giúp bạn làm quen với nó.

Classes và Objects, nguyên tắc Abstraction

Theo phương pháp đối tượng, program được thiết kế để một phần code đại diện cho một vật tương đương ngoài đời. Nó được gọi là Class.

Khi lập trình VB6 ta đã dùng những controls từ Toolbox như Textbox, Label, Listbox ..v.v.. Textbox là Class của các Objects Text1, Text2. Cũng như Label1, Label2 là những Objects tạo ra từ Class Label. Ta hay dùng hai từ ClassObject lẫn lộn nhau. Điều đó không quan trọng, miễn là ta biết rằng Class là một ý niệm Trừu tượng (Abstraction), còn Object là một vật thực hữu. Giống như Class CaSĩ là một ý niệm trừu tượng, còn Object KhánhHà của Class CaSĩ là một người bằng da, bằng thịt với tiếng hát được nhiều người ngưỡng mộ.

Ta nói Object là một Instance của Class, và ta instantiate Class để có một Object.

Thường thường khi ta phân tích một vấn đề để thiết kế chương trình thì các Danh từ (Nouns) là những Classes. Giả dụ ta phân tích hoạt động của một Nhà Kho (warehouse). Ta có phòng chứa, ngăn tủ, bãi nhận hàng, xe nâng hàng, nhân viên ..v.v., mỗi thứ đều có thể là một Object nên ta sẽ thiết kế một Class cho nó.

Fields, Properties, Methods và Events, nguyên tắc Encapsulation

Class CaSĩ diễn tả CaSĩ là người như thế nào. Như SốBàiHát là một Public Variable của Class, được gọi là Field có thể được đọc/viết trực tiếp. Còn Kiểu tóc (dài, ngắn, màu đen, có sọc nâu …), Giọng hát (cao, trầm, ..). là những Properties. Chúng cũng giống như Field nhưng được implemented (thi hành) bằng cách dùng procedures Property GetProperty Set. Property Set có thể được coded để kiểm soát nếu “Kiểu tóc” không thích hợp thì sẽ bị loại bỏ. Ngược lại, nếu “Kiểu tóc” thích hợp và được áp dụng thì ta sẽ thấy kết quả ngay là CaSĩ lại đẹp thêm ra. Thường thường Fields và Properties là các Danh từ (Nouns).

Một CaSĩ có khả năng ĐơnCa, KýTênLưuNiệm, TrìnhDiễn. Ta gọi đó là những Methods mà ta implemented bằng SubsFunctions (thí dụ như Function KýTênLưuNiệm sẽ return một chữ ký). Thường thường Methods là những Động từ (Verbs)

Đối với code bên trong Class thì Property giống như một Method còn đối với Client (tức là program đang dùng Class) thì Property giống như Field.

Đôi khi, nếu trình diễn lâu, CaSĩ cần một ly nước. CaSĩ sẽ Raise Event KhátNước để nhân viên trong hậu trường phục vụ.

Ta gọi chung Fields, Properties, Methods và Events là những Class Members (Các Thành viên của Class)

Có một ngoại lệ về sự khác biệt giữ Class và Member, đó là khi ta dùng các Shared Class Members của một Class thì ta không nhất thiết phải instantiate một Object. Ta có thể dùng thẳng tên của Class như một Object.

Cái lợi điểm của Object Oriented Programming là ta có thể gói tất cả những đặc điểm, khả năng của một Class vào trong một Unit of Code (Đơn vị mã) tự túc. Khi chúng ta lịch sự yêu cầu thì CaSĩ ĐơnCa. Ta biết CaSĩ ca thì thu hút lòng người, nhưng ta không cần biết làm sao CaSĩ đạt đến trình độ như vậy. Đó không phải là chuyện để chúng ta quan tâm.

Đối với ta Class CaSĩ là một Black Box, ta không biết và không cần biết chuyện gì xãy ra bên trong. Nếu sau nầy CaSĩ thay đổi kỹ thuật đơn ca để hát dễ và hay hơn, điều đó không ảnh hưởng gì đến chúng ta. Đặc tính OO ấy gọi là Encapsulation (Gói kín).

Cách ta lập trình với Class chỉ khác cách ta lập trình trước đây một chút thôi. Nếu trước đây ta phải tự làm, thì bây giờ ta instantiate một Object của Class chuyên trị những chuyện ta muốn làm, rồi bảo nó làm cho ta. So với ngoài đời, thí dụ bạn có mở một tiệm photocopy. Sau một năm bạn tự trông coi, công chuyện làm ăn ổn định và có kết quả tốt. Bạn muốn mở thêm một tiệm photocopy nữa ở chỗ khác. Trước khi đi lo chỗ khác bạn huấn luyện nghề photocopy cho một người làm công trung thành, rồi giao cho người ấy làm quản lý để thay thế bạn. Người đó là môt Object của Class QuảnLýTiệmPhotoCopy.

Trở lại cách lập trình, những công việc bạn làm hằng ngày trong tiệm photocopy là những Methods. Tất cả đồ đạc, sổ sách của tiệm là những Properties. Bạn đã sắp đặt mỗi tuần phải gọi người lại quét dọn tiệm, mỗi tháng phải bảo trì các máy photocopiers, đó là những Events. Bây giờ bạn gói tất cả những thứ ấy lại thành Class QuảnLýTiệmPhotoCopy. Lần đầu bạn instantiate Class QuảnLýTiệmPhotoCopy làm thành ChúTưThông, người sẽ thay thế bạn làm quản lý tiệm photocopy đầu tiên. Khi bạn muốn mở thêm tiệm thứ ba, bạn sẽ instantiate Class QuảnLýTiệmPhotoCopy một lần nữa làm thành DìSáuHương , người sẽ thay thế bạn làm quản lý tiệm photocopy thứ nhì.

Khi đã phân chia trách nhiệm các phần code thành những Class, bạn có thể tập trung tư tưởng vào từng Class một, không cần phải cố nhớ mọi thứ trong đầu khi giải quyết chuyện gì. Vì code của Class nào chỉ làm việc và ảnh hưởng trong phạm vi hoạt động của nó, không đụng chạm đến ai khác. Nếu có gì trục trặc, thường thường ta có thể xác định đó là lỗi của Class nào tương đối dễ dàng.

Có một câu hỏi đùa rằng theo phương pháp OO thì: “Thay một bóng đèn cần bao nhiêu programmers?”. Đáp: “Không cần programmer nào hết, bạn bảo đèn tự thay bóng của nó.” (Lời đáp khác: “Không cần programmer nào hết, Microsoft đã đổi tiêu chuẩn ra bóng đêm.”)

Do đó, nếu trước kia bạn lập trình để tự mình lo liệu công chuyện thì bây giờ hãy giao cho các Objects tự lo cho chúng. Tức là trước đây, nếu bạn là chủ điền mỗi năm bạn phải đi góp lúa ruộng, thì bây giờ bạn bảo các tá điền phải tự đem nộp lúa vào trong kho cho bạn. Sướng không? Chỉ ở trong thế giới lập trình OO, ta mới có thể mơ mộng như vậy.

Inheritance (Thừa Kế)

Nguyên tắc Encapsulation nói trên cho phép ta dùng nhiều Objects của một hay nhiều Classes một cách an toàn, tức là không sợ Methods của các Objects giẫm chân lên nhau.

Giả sử ta muốn dùng lại một Class để làm một Class mới, đặc biệt hơn, thí dụ như ta muốn làm nên một Class CaSĩ từ Class NghệSĩ. Cách làm ấy gọi là Inheritance (Thừa kế). Công việc thừa kế nầy được thực hiện qua một quá trình gọi là Subclassing.

Ở đây ta dùng lại Class NghệSĩ mà hoàn toàn không đụng đến Source Code (Nguồn Mã) của Class NghệSĩ. Nguyên tắc ấy gọi là Reusability (Dùng lại). Lưu ý là nếu ta dùng lại Source code mà có sửa đổi một chút trong Source Code thì không thể gọi là Reuse được vì có thể việc sửa đổi Source Code đó sẽ gây ra bugs mới. Ta phải chỉ cần Inherit từ Object Code của một Class cũng được thì mới thật sự là Reuse.

Ta dùng Inheritance để cho thêm các Class Members, tức là thêm đặc tính và chức năng. Thí dụ NghệSĩ thì có Property TâmHồn (NhạyCảm (Sentitive) , ThơMộng (Romantic),…), và Methods KýTênLưuNiệm, TrìnhDiễn. Class CaSĩ sẽ giữ y các đặc tính và chức năng ấy và thêm Sub ĐơnCa, Function HátNhạcYêuCầu, .v.v..

Tương tự như vậy, ta cũng có thể thừa kế từ Class NghệSĩ để tạo ra Class HọaSĩ. Class HọaSĩ sẽ giữ y các đặc tính và chức năng của Class NghệSĩ nhưng thêm Function VẽChânDung, Sub TrangTrí.

Trong thí dụ nói trên, người ta gọi Class NghệSĩ là Parent Class, Super Class hay Base Class. Còn Class CaSĩ và Class HọaSĩ được gọi là Child Class hay SubClass.

Nếu ta lại Inherit Class CaSĩ để tạo ra Class CaSĩTânNhạcClass CaSĩCổNhạc thì trong trường hợp nầy CaSĩ là Parent Class và CaSĩTânNhạc với CaSĩCổNhạc là Child Classes.

Mỗi Casĩ một NghệSĩ nên ta có mối liên hệ “IS (Là)” giữa hai classes nầy. Nó khác với mối liên hệ “HAS (Có)“. Thí dụ nếu trong Class CaSĩ một Object thuộc Class ĐầuBếp, thì một CaSĩ có thể cho ta một bữa ăn ngon nhưng không hẳn cho chính CaSĩ nấu. Nó giống như ngoài đời CaSĩ KhánhHà mướn một đầu bếp để đãi khách. Ta sẽ nói Class CaSĩ có mối liên hệ HAS (Có) với Class ĐầuBếp trong trường hợp nầy, chớ không phải Class CaSĩ IS (Là) một Class ĐầuBếp.

Trong .NET ta chỉ có Single (Đơn) Inheritance, tức là một Class không thể Inherit từ hai hay ba Classes khác. Giống như nói Con thừa kế từ Cha và Cha thừa kế từ ÔngNội, không có nhắc gì đến Mẹ hay BàNội. Một Child Class chỉ có một Parent Class, ngược lại, một Parent Class có thể có nhiều Child Classes.

Polymorphism (Đa dạng)

Polymorphism là khả năng dùng Class Members trùng tên của Objects thuộc về các Classes khác nhau. Thí dụ Objects KháchHàngNhânViên đều có Property Name. Nếu ta có thể lập trình để dùng Name mà không cần nói rõ nó thuộc về Object KháchHàng hay NhânViên thì đó là Polymorphism.

Polymorphism thể hiện dưới nhiều hình thức:

  • Late Binding (Hiệu lực trễ): Có nghĩa là đợi đến giờ chót, khi execution, thì code mới biết nó đang làm việc với loại Object nào. Chữ binding nói đến “hiệu lực”, late binding là có hiệu lực trễ. Điều nầy được thực hiện bằng cách hứa hẹn một Object thuộc Parent Class để trong lúc runtime ta có thể giao cho code một Object thuộc Child Class. Thí dụ ta hứa với khán giả sẽ có một CaSĩ trình diễn, lúc mở màn ta có thể cung cấp một CaSĩTânNhạc hay một CaSĩCổNhạc.

  • Overloading (Quá tải, đã có rồi mà còn cho thêm) : Overloading cho phép ta viết trong cùng một Class nhiều versions khác nhau của Property hay Method. Chúng được phân biệt nhờ dùng parameters khác data type hay con số parameters khác nhau. Thí dụ một version của Sub được passed cho một Integer Parameter, một version khác được passed cho một String Parameter, một version khác lại được passed cho hai parameters. Khi ta gọi một Method của Class, nó sẽ dựa vào data type của parameters ta pass và số parameters ta pass để execute đúng version của Method.

    Một thí dụ về Overloading ngoài đời là khi ta yêu cầu CaSĩ đơn ca ta được phép đề nghị CaSĩ hát theo Karaoke, hay được Ban Nhạc Sống phụ họa, hay thêm cả một nhóm ca sĩ khác phụ họa .v.v..

  • Overriding (Lấn quyền) : Overriding áp dụng cho Child Class đối với Parent Class. Trong Child Class ta cung cấp một Method cùng tên, cùng số parameters và cùng parameter data type với một Method trong Parent Class (ở đây không nhất thiết phải là Cha, có thể là ÔngNội hay nhiều đời trước) để dùng nó thay thế cho Parent Class Method. Ta nói Child Class thay đổi behaviour (tánh tình, cách xử sự) của Parent Class. Đại khái giống như cụ LữLiên trước đây Hát nhạc hài hước, bây giờ cô KhánhHà thừa kế từ cụ nhưng override Method Hát của cụ và cô implement một Method Hát mới dùng cho nhạc trử tình.

    Lúc runtime, nếu một Object không có implementation của một Method thì CLR (Common Language Runtime) sẽ dùng Method của Parent Class của nó. Trong thí dụ trên vì cô KhánhHà có một implementation cho method Hát nên system sẽ dùng method đó, thay vì dùng method Hát của cụ LữLiên.

Dùng OO trong VB.NET

Tạo một Class mới

Bạn tạo một Class mới trong VB.NET IDE bằng cách dùng Menu Command Project | Add Class. Dialog Add New Item sẽ hiện ra, chọn Class trong số hình các Icons nằm trong khung bên phải của Dialog.

Source code của Class mới nầy sẽ được chứa trong một VB source file với extension vb. Trong VB.NET tất cả mọi VB source files đều có extension .vb. System sẽ nhận diện ra loại VB file (form, class, module,.v.v..) nhờ đọc content của file, chớ không dựa vào file extension.

Nếu bạn muốn đặt tên cho Class mới nầy là TheClass chẳng hạn, thì bạn có thể sửa tên nó trong Dialog. Khi bạn click button Open một file mới sẽ được cho thêm vào trong Project và nó chứa hai hàng code sau:

Public Class TheClass 
End Class

  Học Microsoft .NET

  1. Leave a comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: